[نوروز چند سال پیش] بخشی از سفرنامه: تیمور، گور خودش را در شهر سبز ساخته بوده و چیزی که ما اینجا دیدیم گوری بوده که برای نوهاش ساخته بوده ولی مرگ نابههنگامش درسفر برای فتح چین باعث میشود که جسد را برگردانند و به خاطر زمستان اینجا به خاک بسپارند و در حقیقت این مکان گورِ تیمور میشود. در دو طرف این بنا یک مدرسه و خانقاه بوده که هر دو کاملاً از بین رفته و فقط فونداسیونشان مانده بود و یک سردر بود که عمل ” معمار اصفهانی” بود که اسمش را خوشبختانه روی سردر بنا حک کرده بودند.…
[نوروز چند سال پیش] این بنا تقریبا در همه کتابهای مرجع معماری ایرانی دیده میشود. قبل از دیدنش فکر میکردم مگر این بنای کوچک چه دارد که اینقدر ارج و قرب دارد. وقتی دیدمش متوجه شدم که هیچ عکسی نمیتواند حق شاهکارمعمار ناشناسش را به درستی ادا کند. جواهریست بی بدیل که تلفیق معماری ساسانی و دوره اسلامی در آن به بهترین وجه دیده میشود. آجر کاریاش شگفت انگیز است و هر گوشه اش باعث حیرت از این همه سلیقه و فن. بیش از هزار سال از عمرش میگذرد و هنوز گویای هنر سامانیان است. بیدلیل نیست که منوچهر ستوده…
این کاسه لعابدار که حدود یک هزار سال قبل، قرن چهارم هجری، در قلمرو سامانیان و احتمالا در نیشابور ساخته شده سرنخهایی از سبک نقاشی ایرانی در آن دوران به ما میدهد. با توجه به اینکه از آن زمان هیچ نقاشیای بر روی کاغذ باقی نمانده، ظروف منقوش نشان میدهد اصلوب چهره نگاری شرقی که از دوره سلجوقی به بعد کاملا رواج یافته، هنوز در این دوره در مراحل ابتدایی خود بوده است.
به یادِ همایون صنعتیزاده که بیشک از نوابغ ایرانزمین بود، قسمتی از گفتگوی سیروس علینژاد با همایون صنعتیزاده: برگهای تازه دو سه روزی با هم گفتگو کرده بودیم. به نظرم رسید حرفهایمان تمام شده است. گفتم هر چه حرف داشتیم زدیم، اجازه بدهید من شب برگردم به تهران. گفت نه، هنوز از یکی از شغلهای متعدد من خبر نداری. خیال کردم به لاستیک بی اف گودریچ اشاره میکند که مدتی مدیر عامل آن بود. گفت نه، خزرشهر! گفتم خزرشهر به شما چه مربوط است. مگر پالانچیان و دارودسته؟ گفت چرا، ولی بنشین تا بشنوی. حکایت کرد که وقتی به کلی…
نقش برجستهها معمولا از جان سخت ترین آثار تاریخی هستند؛ هم به خاطر جنسشان هم به خاطر اینکه معمولا دور از دسترس بشرِ دو پا و در ابعادی خلق میشوند که مردم آزاران به راحتی قادر به تخریبشان نیستند. اما همه نقش برجستهها شانس باقی ماندن برای نسلهای بعد را ندارند، یک نمونه جالباش داستان نقش برجسته ساسانی در کوهپایه دژ اشکانی رخشان، در شهر ری است. نقاشیهایی که سیاحان غربی از آن کشیدهاند، شاه ساسانی را سوار بر اسب و نیزه در دست نشان میدهد. گویا نقش برجسته نیمه کاره مانده بوده و محققان در باره شخصیت تصویر شده…
نمونههای باقیمانده از نقاشی زیر لاکی دوره صفوی بسیار کمیابند، یکی از زیباترین آنها، این جلد کتاب است که در موزه هنرهای آسیایی شهر واشنگتن نگهداری میشود.شاهزادهای با شاهینی بر دست، سوار بر اسب است و ملازمش در پیش او پیاده میرود. به سنت نقاشی صفوی، دقت بسیار در تصویر کردن لباسها و تزئینات پارچهی روی اسب و کمان دان به کار رفته، آسمان نیز به روش مرسوم آن دوره طلایی رنگ است. جلدی بدین نفیسی قطعا بر روی کتابی بوده که خود شاهکار خطاطی و تذهیب و کاغذ سازی بوده و به کتابخانه سلطنتی یا یکی از اشراف آن…
گروهی از زیباترین و نفیسترین فرشهای دنیا، به فرش پولونز (لهستانی) معروفند. این گروه از فرشها با رنگ بندیهای خاص خود، خاصیت منحصر به فرد دیگری نیز دارند که در بافت قسمتهایی از آنها از نخهای طلا و نقره استفاده شده است. فرششناسان اروپایی، به علت اینکه این فرشها بیشتر از کاخهای اشراف لهستان میآمدند و حتی در نمونهای، نشان خاندانهای اشرافی لهستان را داشتند به آنها پولونز میگفتند. سالها بعد مشخص شد که تمامی این گروه از فرشها بافتههای کارگاهای سلطنتی فرش در ایران دوره صفوی بودهاند (به خصوص کاشان و اصفهان). در دوره شاه عباس اول که تجارت…
این کاسه سفالین، به گروهی از ظروف تعلق دارند که در دوره ساسانی به عنوان طلسم به کار میرفتند. معمولا به زبان آرامی بودند و شامل فهرست بلند بالایی از شیاطین و دیوان و ارواح خبیثه میشدند که قراربود صاحب ظرف از شرشان در امان باشد. گاهی برای محکم کاری و قدرت بیشتر، تصاویر دیوان و شیاطین هم بر آنها نقاشی میشد و بعضی از ظروف هم حاوی اسامی صاحبانشان هستند.به دلیل تکثر ادیان در ایران ساسانی، این ظروف مورد استفاده، زرتشتیان، مسیحیان، یهودیان، مندائیان و دیگر ادیان بودند و گاهی در یک ظرف به شیاطین ادیان مختلف اشاره میشده.…
دوره صفوی، اواسط قرن دهم هجری، احتمالا قزوین، محفوظ در موزه اسمیتسونیان واشنگتن. صحنه بیرون راندن آدم وحوا از بهشت. آدم بر پشت اژدهایی سوار است و حوا بر پشت طاووسی. فرشتگان تماشاچیِ ماجرا هستند. نکته جالب شیطان است که او نیز انگشت حیرت به دهان گرفته (تنها نوشته نقاشی «شیطان لعین» است که بر بالای سرش نوشته شده.) خودمانیم صورتش خیلی آشناست. Title: Folio from a Falnama (Book of omens); verso: Expulsion of Adam and Eve; recto: text Date Created: mid 1550s * Location: Iran, Qazvin * Medium: Opaque watercolor, ink and gold on paper * Historical Period: Safavid…
این قبای دوره صفوی یکی از زیباترین نمونههای باقیمانده از این نوع پوشش است. جنسش از ابریشم و کتان است و نقوش روی آن با تکنیکهای مختلف شکل گرفتهاند. پارچههایی با این کیفیت و زیبایی معمولا برای اشراف تهیه شده و به عنوان هدیه نیز به سفرا و دربارهای خارج از ایران اهدا میشدند. بر روی این قبا شاهی نشسته بر تخت، نقش بسته که جامی در دست دارد و در برابرش بانویی که طاووسی را در آغوش گرفته و نزدیکش مردی که کمان و گرز شاه را نگه داشته به چشم میخورد. بر بالای تخت سایبانی گسترده است و…