دهانه غار اسپهبد خورشید در سواد کوه یکی از عظیم‌ترین دهانه‌های غار‌های طبیعی دنیا با طول قوس حدود ۷۵ متر است. محلی‌ها غار را دیو کالی (لانه دیو) و لاپ کمر (لاپ به معنی بریدگی) می‌خوانند. درون غار ساز‌ه‌ها و دیوارهایی وجود دارد که نشان از تبدیل این پدیده طبیعی به دژی می‌دهند که طرز ساخت و مصالحش شبیه به دوران ساسانیان است.اسپهبد خورشید اما از سلسله فرمانروایان طبرستان در قرون اولیه بعد از اسلام بود که در سال ۱۴۰ هجری در جنگ با سپاهیان عباسیون زن و فرزندان خود را به قلعه موجود در این غار فرستاده بود. در…

اگر بگوییم مسجد نصیرالملک شیراز به خاطر اینستاگرام تبدیل به یکی از معروف‌ترین مساجد ایران شده است، سخنی به گزاف نگفته‌ایم. بازدید کنندگان از ساعات اولیه صبح تا عصر بی وقفه مشغول استفاده از پنجره‌ها و کاشی‌های مسجد به عنوان پس زمینه عکس‌هایشان هستند و احتمالا فرصتی برای دیدن زیبایی‌های معماری آن ندارند و شاید هم بعدها متوجه شوند بجز حضور خودشان در آن تصاویر، مسجد کوچکی که از آخرین مساجد قاجاری شهر شیراز است با کاشی‌کاری لطیف و دلپذیرش که رنگ صورتی در آن به وفور به کار رفته هم به چشم می‌خورد. این‌ بار هنگام ورود به مسجد…

گروهی به دلایل متعدد، کاروانسرای دیر گچین را مادر کاروانسراهای ایران می‌نامند زیرا که قدمتش به زمان ساسانیان می‌رسد، وسعتش که حدود ۱۲ هزار متر مربع است، معماریش که علاوه بر اتاق‌ها و شترخانها فضاهایی مانند مسجد و حمام و آسیاب و بخش اعیان نشین را شامل می‌شود و موقعیتش که بر سر یکی از قدیمی‌ترین راه‌های ایرانزمین قرار گرفته است. این کاروانسرا امروزه برای بومگردی استفاده می‌شود که تا حدودی زندگی را به این بنا بازگردانده است اما راه درازی برای مرمت آن در پیش است تا کالبد بنا دوباره مستحکم شود و همچنین کاربری‌هایی در شان بنا در…

درباره تاریخ و کاربری بنای سروستان نظر‌های مختلفی وجود دارد. غالباً آن را کاخ بهرام پنجم (بهرام گور) میدانند، برخی هم عقیده دارند که آتشکده‌ایست بنا شده در اواخر دوران ساسانی. در هر صورت شاهکاریست که بخشی از تاریخ طولانی و درخشان معماری ایرانی را روایت می‌کند. تلاش برای استوار ساختن طاق‌ها و گنبدهایی که بعدها به بیزانس رفت و در معماری اروپا و عثمانی تطور یافت و در ایران نیز به مساجد راه یافت و همچنین در سراسر قلمرو اسلامی بکار رفت. بخش کوچکی از تزیینات (ردیف دندان موشی‌ها در گنبدها و طاقچه‌ها) و در گوشه‌هایی نمونه‌هایی از رنگ…

مدرسه خان یکی از درخشان‌ترین نمونه‌های باقی‌مانده از حاکم آبادگر دانشگاه‌های ایران قدیم است. این مدرسه را الله‌وردی‌ خان در سال (۱۰۰۴ هجری) در شیراز در دوران صفوی ساخت تا ملاصدرا را که در آن زمان مغضوب و در کهک قم، تبعید بود به شیراز آورد و ترغیب به تدریس کند. بنا با سر دری کاشی‌کاری شده و معظم، بیننده را به داخل فرا میخواند. پنجره ارسی بزرگ بالای سردر نشان از تالاری بزرگ بر بالای آن است که در حقیقت یکی از پنج مدرس موجود در بناست. این یکی به مدرس ملاصدرا معروف است که محل تدریس اصلی او…

این بنای قرن هشتمی که به دستور ابواسحاق اینجو فرمانروای شیراز در عهد حافظ شیرازی ساخته شده است دو کاربری اصلی داشته: نخست به عنوان محل نگهداری و قرائت قرآن‌های مسجد جامع و دوم به عنوان کعبه ای نمادین برای تمرین حجاج قبل از سفر حج مورد استفاده قرار می‌گرفته است. افسانه‌ها و داستان‌ها پیرامون آن، بسیارند همچون حرکت براق (اسب پیامبر) در شب معراج از این مکان و یا مدیریت حافظ شیرازی بر قرآن‌های آن. معماری خاص بنا و کتیبه ای با خط ثلث به خط «پیر یحی جمال صوفی» که تلفیقی درخشان از آجر و کاشی‌ست بر تارک…

در کتاب مجموعه پلوتنیک تصویری از یک بشقاب ساخت خراسان با قطر ۳۴ سانتی‌متر به چاپ رسیده که از بسیاری جهات قابل توجه است. این بشقاب به قرن چهارم هجری (دهم میلادی) تعلق دارد و احتمالا در نیشابور در قلمرو سامانیان ساخته شده است. در مرکز بشقاب زن و مردی به چشم می‌خورند که در کنار هم در طبیعت نشسته اند. صراحی‌ای در دست چپ مرد دیده میشود و دست راستش حالت خطاب به زن را دارد. در زیر دست چپ او عبارت (نوش کن) نوشته شده و چکمه هایش در جلوی پایش بر روی زمین قرار دارد. زن در…

(ستون‌های باستانی خورهه) شعار نویسی بر روی بناهای تاریخی این روزها چهره بسیاری از بناها را مخدوش کرده است. زدودن رنگ‌ها بخصوص اسپری‌ها از روی بناها کاری طاقت فرسا و پرهزینه است و اگر از روش‌های غیرعلمی استفاده شود ضرر‌های جبران ناپذیری به بنا میرسد. این شعار نویسی‌ها مرا به یاد این حکایت سعدی در گلستان می‌اندازد:ناخوش آوازی به بانگ بلند قرآن همی خواند. صاحبدلی بر او بگذشت. گفت: تو را مشاهره چند است؟ گفت: هیچ. گفت: پس این زحمت خود چندین چرا همی دهی؟ گفت: از بهر خدا می‌خوانم. گفت: از بهر خدا مخوان:گر تو قرآن بر این نمط…

با اینکه سلسله اشکانی طولانی ترین دوره حکومت را در تاریخ ایران داشته، آثار باقیمانده از دوره اشکانیان بسیار معدودند. در کنار روستای خورهه (در اوستا خورهه به معنای تولد خورشید است) بنایی از دوره اشکانیان باقیمانده که سال‌ها به عنوان معبد و آتشکده معروف بود اما در آخرین کاوش‌ها مشخص شد، کاخی شخصی است. نکته جالب اینکه ناصرالدین شاه قاجار، دو بار به فاصله ۳۵ سال دستور کاوش این محوطه را داده بود. سر ستون‌ها کاملا از اسلوب یونانی پیروی میکنند اما ابعاد و تناسبات ستون‌ها و شکلِ کف ستون‌ها کاملا ایرانیست. ارتفاع دو ستون باقیمانده به هشت متر…

بنای آتشکده آتشکوه در نزدیکی نیمور نمونه ای درخشان از معماری دوره ساسانی است و چهار طاقی عظیم آن حکایت از وجود گنبدی بر روی بنا در روزگاران آبادی داشته. در قدیمی ترین اشاره ای که در متون بعد از اسلام به این مکان شده متوجه می‌شویم که آتشکده حداقل تا قرن چهارم هجری فعال بوده است. قدیمی ترین مولفی که از این منطقه تاریخی یاد کرده، محمدبن حسن قمی است که در کتاب ارزشمند تاریخ قم (۳۷۸ هجری) به نیمور، بند نیمور و آتشکده اشاره کرده و می‌نویسد: «نیمور از حیازات انار است و آتشکده آن و آتش در…