روستای انجدان بعد از تخریب قلعه الموت، از مراکز اصلی سکونت و قدرت اسماعیلیان ایران می‌شود که این سیطره از عصر ایلخانی تا دوره صفوی ادامه داشته است. بنای آرامگاه شاه قلندر در حقیقت گور شاه مستنصر بالله، سی و دومین امام اسماعیلیون است که در قرن هشتم هجری بنا شده اما بنای فعلی بیشتر خصوصیات معماری دوره صفوی را دارد. بنا هشت ضلعی و دارای چهار ورودی‌ست. گنبد آن دو پوش و قسمت خارجی آن مخروطی و دارای شانزده قسمت بوده که اکنون با سیمان پوشانده شده. چهار نورگیر در قسمت زیرین گنبد تعبیه شده است. نما و گنبد…

بقعه شاه غریب دومین آرامگاه مهم اسماعیلی در روستای انجدان است. بنا معماری صفوی دارد اما مربوط به پدر شاه قلندر است که در قرن هشتم هجری در گذشته. بنا دارای پلانی ساده و چهار ضلعی‌ست با گنبد کم ارتفاعی بالای آن. گنبد چهار نورگیر دارد. محوطه آرامگاه عملا ورودیِ بازی ندارد و دسترسی به آن برای بازدید کنندگان بسیار مشکل است. تخریب کنندگان به طمع گنج دو نقطه از ساختمان را با تخریبِ زیاد رها کرده اند. گویا ضریح و در‌های چوبی مربوط به دوره صفوی در سال‌های اخیر ربوده شده‌اند و اثری از آنها و سنگ قبر اصلی…

دیشب به دعوت دوست عزیزی به تماشای نمایشِ «سی صد» که آخرین محصول از ژانر «کنسرت + نمایش + کاخ سلطنتی» بود رفتم. داستانش به کتابسوزی مغولان در نیشابور می‌پرداخت و نمایشی پر خرج با بلیت‌های بسیار گران بود. از نقد موسیقایی و نمایشیِ آن به دلیل نداشتن دانش تخصصی در این زمینه‌ها می‌گذرم اما نکته حیرت‌انگیز برای من این بود که در طراحی صحنه و لباس و ویدیو مپینگ مطلقا هیچ استفاده‌ای از هنرهای بصری آن دوره نشده بود که بیانگر بی‌سوادی حیرت‌انگیز کارگردان و طراحان از تاریخ هنر ایران بود. نمایش در میان زق و زق سازها و…

اکیناکه (شمشیر کوتاه پارسیان) متعلق به اردشیر اول که برای نخستین بار در نمایشگاه «ایران باستان درجهان کلاسیک» رونمایی شده است. کتیبه‌ای بر روی آن وجود دارد که به سه زبانِ فارسی باستان، عیلامی و بابلی عبارت «اردشیر، شاه» را تکرار میکند. بعضی از باستان‌شناسان ایرانی در اصالت آن ابراز تردید کرده‌اند که البته با انجام آزمایش‌های فلزشناسی بر روی آن به راحتی می‌توان به نتیجه دقیق رسید.

برگی از شاهنامه فردوسی، متعلق به دوره ایلخانی که به دستور حکمرانان اینجو در فارس پدید آمده است.نقاشی کیکاوس را بر تخت عاج نشان می‌دهد که سیاوش (در این شاهنامه سیاوخش) سمت چپ در زیر دست شاه نشسته و پشت سر او رستم با خفتان ببر بیان به چشم می‌خورد. در سمت راست، گیو و طوس نشسته‌اند و دیگر ملازمان در گرداگرد ایشان. این شاهنامه به سفارش دربار ابواسحاق، شاه حامی ادب و هنر در رمضان ۷۴۱ هجری به نگارش درآمده است.در خیالم می‌اندیشم که شاید حافظ که در این زمان ۱۴ ساله بوده بعدها این کتاب را در کتابخانه…

برج لاجیم آرامگاه شاه شهریار بن عباس بن شهریار، از پادشاهان سلسله باوندیان است که در سال ۴۱۳ هجری قمری برابر با ۳۸۹ یزدگردی در لاجیم مازندران بر روی صفه‌ای وسیع و بدون پوشش جنگلی بنا شده و گویا در گذشته دژی عظیم بوده است. این برج هزار ساله بجز معماری و تزئینات آجری دلربایش جزو معدود بناهایی است که دارای کتیبه‌ دو زبانه به خط پهلوی و خط کوفی به فارسی وعربی‌ست. نکته جالب توجه آن، اجرای منحنی‌های خط پهلوی با آجر در بالای کتیبه کوفی‌ست. متن کتیبه پهلوی:این گنبد شاه توانمند شهریار بن عباس بن شهریار مولی امیر…

برج شبلی در دماوند، یادمانی از عهد سلجوقی است که دماوندیان در بزرگداشت شبلی عارف قرن سوم بنا کردند. معماری محکم و نجیب آن در لابه‌لایِ پاساژها و ویلاهای امروزی یادآور زوال سلیقه معماران سرزمینمان در گذشت سده‌هاست.

در کتابخانه و موزه توپکاپی شهر استانبول، دفترچه کوچکی از قرن ۱۵ میلادی قرار دارد که محتو‌ایش تمرین‌های کودکی محمد دوم است. محمد دوم، ملقب به فاتح، فاتحِ کنستانتینوپلِ آن روز یا قسطنطنیه بعدی و استانبول فعلی و پایان دهنده عمر هزار ساله امپراتوری بیزانس یا روم شرقی است.در دفترچه تمرین سلطان نوجوان، حروف یونانی و اشعار فارسی و طراحی های او از چهره اطرافیان به چشم می‌خورد. دو بیت فارسی در این یادداشت‌ها توجه مرا به خود جلب کرد.اولى :دوای درد دندان درد دن دانکه درد دن نشاند درد دندان که دُرد ته نشینِ شراب است و دَن کوزه…

در معماری قدیم ایران، به مدت هزاره‌ها، رسم بر این بود که در درگاه ورودی خانه‌ها، سکوی کوچکی در یک یا هر دو سمت در ورودی می ساختند تا محل استراحت رهگذران باشد. از درِ خانه خدا و شاه و اشراف و توانگران گرفته تا مستمندان. محبتی بی‌دریغ اما واجب به دیگران. می‌گویند بر بالای خانقاه شیخ ابوالحسن خرقانی، که هزار سال پیش در خراسان می‌زیست، نوشته بودند: «هر که در این سرای درآید، نانش دهید و از ایمانش مپرسید.» این سکوها به آهستگی از دهه چهل شمسی از معماری ایرانی ناپدید شدند و هیچ نشانی از آنها در معماری…

در ابتدای هر پروژه‌ی مرمت بنایی تاریخی، شوقی نهفته است. کشف رمز و رازهای تاریخی بنا، حل معماهای تغییرات معماری، حفظ و احیای آنچه ارزشمند است و مهم‌تر از همه آوردن زندگی جدید در بنا متناسب با شأن و شخصیت آن. این بنا گنج کوچکی است شامل بسیاری از شاخصه‌های معماری غیردولتی دوران رضا شاه، عصر تغییر عمده در معماری خانه‌ها و شکل و شمایل خیابان‌ها و شهرسازی ایران. شوق تحویل این میراث گذشتگان به نسل‌های آینده، تا بتواند سال‌ها پس از ما روایت‌گر خاموش تاریخ باشد.