روی درِ کندوی زنبور عسل، بیتی از سعدی نوشته‌اند! نه بر صفحه کتابی نفیس یا کتیبه عمارتی باشکوه، که بر دری سفالی که زنبورها از سوراخ کوچکش به کندو رفت‌وآمد می‌کرده اند.
سعدی در این بیت، عسلِ زنبور را کنار شیرینی لب معشوق می‌نشاند.
«زنبورمیان» کنایه از معشوقی است با کمری باریک همچون میان زنبور؛ و شاعر با بازی ظریف میان «مگس نحل» (زنبورعسل)، «شهد» و «زنبورمیان»، تصویری عاشقانه می‌سازد که برای چنین شیئی انتخابی به غایت دلنشین است. چه خوش ذوق بوده آن سفالگری که چنین شعری را برای درِ کندو برگزیده است.
این پیوندِ بی‌تکلفِ هنر و زندگیِ روزمره را از دوست داشتنی‌ترین وجوه فرهنگ ایرانی می‌دانم. گویی زیبایی چیزی نبوده که تنها سهم کاخ و مسجد و خانه‌های اعیانی باشد؛ بر کاسه و کوزه، قلمدان و پارچه، قالی و حتی درِ کندوی عسل نیز می‌نشسته است. زنبورها کار خودشان را می‌کرده‌اند و سفالگر، بی آنکه ضرورتی در کار باشد، سهمی هم برای شعر کنار گذاشته است.
این درپوش‌های مدور سفالی بر دهانۀ کندوهای سنتی قرار می‌گرفتند و سوراخی برای رفت‌وآمد زنبورها داشتند. نمونه‌های متعددی از آن‌ها در موزه‌ها باقی مانده است؛ از جمله در موزه ملی هنر آسیایی اسمیتسونین در واشنگتن و موزه بریتانیا. نقوششان نیز یکسان نیست: از خوشنویسی و گل‌وبوته گرفته تا تصویر آدم‌ها، جانوران و بناها. بعضی نقش‌ها نیز معنایی خوش‌یمن یا محافظت‌کننده داشته‌اند. این اشیا در نگاه نخست ابزارهایی کاملاً کاربردی‌اند، اما همین نقش‌ها آن‌ها را به سندی از باورها، سلیقه ها و شوخ طبعی مردمان بدل کرده‌اند؛ بخشی از تاریخ هنر که زیر سایه آثار درباری کمتر دیده می‌شود.
این نمونهٔ قاجاری حدود ۲۳ سانتی‌متر قطر دارد. بر زمینه روشن آن دو موجود شگفت با سر انسان و پیکر چهارپا، به رنگ فیروزه‌ای و با خطوط سیاه، روبه‌روی هم نقش شده‌اند؛ دو پیکره که شاید یادآور «جوزا» یا دوپیکر در سنت نجومی باشند. تاریخ ۱۲۶۲ هجری قمری، برابر با ۱۸۴۵-۴۶ میلادی، نیز ظاهراً در دو سوی تصویر نوشته شده است.
اما آنچه بیش از همه به دلم می‌نشیند، همان خیال شاعرانه پشت این شی ساده است: آدمی برای زنبورها خانه‌ای ساخته و بر درِ آن سعدی را نشانده است. چه تصویر دلنشینی از فرهنگی که میان نانِ زندگی و نمکِ زیبایی دیوار نمی‌کشیده است.
