در۱۹۱۹، ایرانِ بی‌طرف اما ویران شده از جنگ جهانی اول، هیئتی به کنفرانس صلح پاریس فرستاد که حتی به کنفرانس راهش ندادند.
محمد علی فروغی در روایت خود از آن روزگار، تصویری دردناک از کشوری ارائه می‌کند که صاحب تاریخ بود، اما فاقد قدرت سیاسی لازم برای شنیده شدن. ایران در پاریس حاضر بود، اما در نظم تازه جهان غایب ماند.
بیش از یک قرن بعد، اگر متن تفاهم نامه اخیر را مبنا بگیریم، صحنه معکوس شده است. این بار ایران شاید در تالار امضای ورسای حاضر نبوده، اما خواست‌های اصلی‌اش در متن حضور دارد: احترام به حاکمیت ملی، عدم مداخله، رفع محاصره، گشودن مسیر کاهش تحریم‌ها، و به رسمیت شناخته شدن نقش ایران در امنیت خلیج فارس و تنگه هرمز.
این فقط حاصل قدرت نظامی یا محاسبه ژئوپلیتیک نیست؛ ریشه‌ای عمیق‌تر دارد: قدرت تمدنی ایران. ایران تنها یک دولت در نقشه امروز نیست، بلکه حوزه‌ای تمدنی است که از اشغال، فروپاشی، کودتا، جنگ، تحریم و محاصره عبور کرده و هر بار خود را بازساخته است.
قدرت‌های بزرگ معمولاً با عدد می‌اندیشند: بودجه نظامی، تولید ناخالص داخلی، ناو، بمب، تحریم. اما ایران را نمی‌توان فقط با این معیارها فهمید. خطای آنان همین جاست: گمان می‌کنند با فشار بر کشور، می‌توانند تمدن را به زانو درآورند.
حتی اگر این تفاهم نامه نیز، مانند برجام، در مرحله اجرا فرسوده شود یا تحقق کامل نیابد، اهمیت تاریخی آن از میان نمی‌رود. اهمیتش در خود لحظه شناسایی است؛ در این واقعیت که قدرتی که روزی می‌کوشید ایران را از بیرون مدیریت کند، امروز ناچار است در متن رسمی خود به حاکمیت، امنیت، اقتصاد و نقش منطقه‌ای ایران اعتراف کند.
در ۱۹۱۹، ایران در پاریس حاضر بود و غایب ماند. امروز، حتی اگر در تالار نباشد، در متن توافق حاضر است. این بازگشت ایران به متنِ تاریخ است؛ نه فقط به اتکای دولت، نه فقط به اتکای سلاح، بلکه به اتکای نیروی دیرپایی که نامش تمدن ایرانی است.
